8 listopada 2026 · 5 min czytania · Oktawian Żebrowski
Czy da się skutecznie ochronić firmę przed phishingiem?
Phishing to najczęstszy sposób ataku na firmy. Nie da się go wyeliminować w 100%, ale da się sprawić, że jedno kliknięcie nie skończy się katastrofą. Technika, procedury i ludzie – praktyczny plan.
Krótka odpowiedź: nie da się sprawić, żeby nikt w firmie nigdy nie kliknął w złośliwy link. Da się natomiast sprawić, że takie kliknięcie nie będzie miało znaczenia – albo zostanie wychwycone w kilka minut, zanim atakujący zdąży coś zrobić. I to jest realny cel ochrony przed phishingiem.
Skala problemu
Dane CERT Polska za 2025 r. pokazują, z czym mamy do czynienia:
- liczba zarejestrowanych incydentów wzrosła o ponad 150% rok do roku, a zdecydowaną większość stanowią oszustwa,
- do listy ostrzeżeń przed niebezpiecznymi stronami trafiło 244,3 tys. złośliwych adresów,
- Polacy zgłosili 295,2 tys. podejrzanych SMS-ów.
Najczęstsze schematy to podszywanie się pod platformy sprzedażowe, firmy kurierskie, operatorów telekomunikacyjnych i fałszywe „inwestycje”. W firmach dochodzą do tego ataki celowane: fałszywe faktury, „zmiana numeru konta” dostawcy, podszywanie się pod prezesa (tzw. BEC – Business Email Compromise) i coraz częściej podrobiony głos w rozmowie telefonicznej, wygenerowany przez AI.
Dlaczego szkolenia nie wystarczą
Szkolenia są potrzebne, ale opieranie ochrony wyłącznie na czujności ludzi to strategia skazana na porażkę. Dobrze przygotowany phishing:
- przychodzi w idealnym momencie (np. faktura od dostawcy, z którym naprawdę współpracujesz),
- wygląda poprawnie, bez literówek – AI pisze lepszą polszczyznę niż dawne „nigeryjskie” maile,
- trafia do zmęczonej osoby o 16:45 w piątek.
Wystarczy jedna pomyłka na sto prób. Dlatego ochronę buduje się warstwowo: technika ogranicza to, co dociera do ludzi, procedury chronią przed najgroźniejszymi scenariuszami, a ludzie są ostatnią – a nie jedyną – linią obrony.
Warstwa 1: technika – mniej phishingu w skrzynkach
Uwierzytelnianie poczty: SPF, DKIM i DMARC. Skonfiguruj je dla swojej domeny i stopniowo zaostrzaj politykę DMARC (p=quarantine, docelowo p=reject). To nie chroni Twoich pracowników przed cudzymi mailami, ale utrudnia przestępcom podszywanie się pod Twoją domenę wobec klientów i kontrahentów.
Filtrowanie poczty z analizą linków i załączników. Sprawdzanie reputacji nadawcy, linków w momencie kliknięcia, uruchamianie załączników w piaskownicy. Blokowanie typów plików, których nikt nie potrzebuje w mailu (np. .iso, .js, makra w dokumentach z zewnątrz).
Oznaczanie wiadomości z zewnątrz. Prosty baner „Wiadomość spoza organizacji” przy mailu „od prezesa” potrafi zatrzymać atak BEC.
Filtrowanie DNS. Blokowanie znanych złośliwych domen na poziomie DNS działa niezależnie od tego, czy link przyszedł mailem, SMS-em czy komunikatorem. Warto korzystać także z list ostrzeżeń CERT Polska – wielu operatorów blokuje te domeny domyślnie.
Monitorowanie domen łudząco podobnych. auxi1ium-it.pl, auxilium-it.com.pl – rejestrowanie takich domen to częsty pierwszy krok ataku na kontrahentów.
Warstwa 2: tożsamość – kliknięcie nie może oznaczać przejęcia konta
To najważniejsza warstwa, bo celem większości phishingu jest login i hasło.
- MFA odporne na phishing – klucze sprzętowe FIDO2 lub passkeys. Kody SMS i zwykłe kody jednorazowe są lepsze niż nic, ale dają się przechwycić przez fałszywą stronę pośredniczącą. FIDO2 tego problemu nie ma, bo klucz „sprawdza”, na jakiej domenie się loguje.
- Menedżer haseł – nie podpowie hasła na fałszywej domenie. Dla użytkownika to sygnał ostrzegawczy, który działa lepiej niż szkolenie.
- Dostęp warunkowy – logowanie tylko z zarządzanych urządzeń, blokada nietypowych lokalizacji, alarm przy logowaniu z nowego kraju.
- Najmniejsze uprawnienia – przejęte konto księgowej nie powinno dawać dostępu do serwerów, a konto administratora nie powinno służyć do czytania poczty.
Warstwa 3: urządzenia i wykrywanie
- Aktualizacje systemów i przeglądarek – wiele kampanii instaluje złośliwe oprogramowanie przez znane, załatane już podatności (więcej w artykule o procesie zarządzania podatnościami).
- EDR na stacjach roboczych – wykrywa podejrzane zachowanie po uruchomieniu załącznika.
- Monitorowanie logowań i poczty w SIEM – nowe reguły przekierowania poczty, logowania „niemożliwą podróżą”, masowe pobieranie plików. To typowe ślady przejętego konta.
Warstwa 4: procedury – zatrzymać przelew, nie tylko maila
Najdroższe ataki phishingowe nie kradną haseł, tylko pieniądze. Tu technika pomaga najmniej, a procedury – najbardziej:
- Zmiana numeru konta kontrahenta – zawsze weryfikowana telefonicznie, pod numerem z umowy lub systemu, nigdy pod numerem z maila, który o zmianę prosi.
- Pilne przelewy „od prezesa” – zasada dwóch osób i potwierdzenie innym kanałem. Prezes zna tę zasadę i jej nie omija.
- Hasło weryfikacyjne na wypadek telefonów – przy dzisiejszych możliwościach podrabiania głosu „poznaję głos szefa” przestało być dowodem.
- Zgłaszanie bez kar – osoba, która kliknęła i od razu zgłosiła, zrobiła dokładnie to, czego chcemy. Kary uczą ukrywania incydentów.
Warstwa 5: ludzie – zgłaszać, nie tylko „nie klikać”
Szkolenia i symulowane kampanie phishingowe mają sens, jeśli:
- są krótkie i regularne (kilka minut co miesiąc zamiast godziny raz w roku),
- pokazują prawdziwe przykłady z Twojej branży,
- mierzą przede wszystkim odsetek zgłoszeń, a nie tylko kliknięć.
Najcenniejszy wskaźnik to czas od pierwszego maila w kampanii do pierwszego zgłoszenia. Jeśli wynosi kilka minut, zespół bezpieczeństwa zdąży zablokować kampanię, zanim kliknie ktoś z uprawnieniami do przelewów.
W firmie powinien być przycisk „Zgłoś phishing” w programie pocztowym. Podejrzane SMS-y można przekazywać bezpłatnie na numer 8080, a incydenty zgłaszać do CERT Polska.
Co zrobić, gdy ktoś już kliknął
Plan na tę sytuację powinien być spisany i znany:
- Zgłoszenie – natychmiast, bez obaw.
- Reset hasła i unieważnienie sesji przejętego konta (samo hasło nie wystarczy – aktywne sesje i tokeny trzeba odwołać).
- Przegląd reguł skrzynki – atakujący często ustawiają przekierowanie poczty lub ukrywanie odpowiedzi.
- Sprawdzenie urządzenia (EDR, skan) jeśli uruchomiono załącznik.
- Ostrzeżenie innych – kampania rzadko trafia do jednej osoby.
- Ocena obowiązków zgłoszeniowych – czy to poważny incydent w rozumieniu KSC (zgłoszenie do CSIRT w 24 h) i czy doszło do naruszenia danych osobowych (RODO, 72 h). Więcej: NIS2 i nowa ustawa o KSC.
Od czego zacząć w małej firmie
Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, ta kolejność daje najwięcej za najmniej:
- MFA na poczcie i wszystkich usługach w chmurze – docelowo klucze FIDO2 dla zarządu, księgowości i administratorów.
- Procedura weryfikacji zmian numerów kont i pilnych przelewów.
- SPF, DKIM i DMARC dla własnej domeny.
- Menedżer haseł dla wszystkich.
- Przycisk zgłaszania phishingu i jasny komunikat: „zgłoszenie zawsze jest dobre”.
- Krótkie, regularne szkolenia z przykładami.
Podsumowanie
Czy da się skutecznie ochronić firmę przed phishingiem? Tak – jeśli „skutecznie” oznacza, że phishing nie zamienia się w incydent. Nie przez jedno narzędzie i nie przez jedno szkolenie, tylko przez warstwy: technika odfiltrowuje większość ataków, odporne MFA sprawia, że wykradzione hasło jest bezużyteczne, procedury chronią pieniądze, a ludzie szybko zgłaszają to, co się przedostało.
Pomagam firmom przejrzeć ochronę przed phishingiem – od konfiguracji poczty i MFA, przez procedury płatności, po monitoring przejętych kont w SIEM. Porozmawiajmy.
Źródła: PAP Biznes – CERT Polska: w 2025 r. wzrost liczby incydentów o ponad 150%; KICB – dane CERT Polska za 2025 r.; CERT Polska – podsumowanie grudnia 2025 (PDF).